35'e 35 elektrifikasyon hedefi, elektriğin dünya genelindeki nihai enerji tüketimi içindeki payını 2035 yılına kadar yüzde 35'e çıkarmayı amaçlıyor. Bugün bu oran yaklaşık yüzde 23. İlk bakışta enerji santrallerini ve elektrik şebekelerini ilgilendiren teknik bir konu gibi duruyor, ama hedefin önemli bir ayağı evlerimizde: ısınma, sıcak su, pişirme ve soğutma.
Antalya'daki COP31'in en çok konuşulan başlıklarından biri olan bu hedef, bina sahiplerini de yakından ilgilendiriyor. Çünkü bir binanın hangi enerjiyi ne kadar verimli kullandığı, doğrudan Enerji Kimlik Belgesi'nin konusu.
Bu yazıda 35'e 35 hedefinin ne olduğunu, Türkiye'nin bu tablodaki yerini ve binalar için ne anlama geldiğini sade bir dille ele alıyoruz.
Hedefin resmî adı 35-by-35 Küresel Elektrifikasyon Taahhüdü. Buradaki ilk 35, elektriğin nihai enerji tüketimindeki hedef payını; ikinci 35 ise 2035 yılını ifade ediyor.
“Nihai enerji tüketimi” ifadesi, son kullanıcının harcadığı enerjiyi anlatır. Kombide yanan doğal gaz, aracın deposuna konan benzin, fabrikada kullanılan yakıt ve prizden çekilen elektrik bu toplamın içindedir. Elektrifikasyon ise bu kullanımlarda fosil yakıtların yerini elektriğin almasıdır. Benzinli araç yerine elektrikli araç, doğal gazlı ısıtma yerine ısı pompası bunun en bilinen örnekleridir.
Taahhüt metni hedefi küresel bir amaç olarak tanımlıyor. Her ülkenin başlangıç noktası farklı olduğu için izlenecek yol ulusal koşullara göre değişebiliyor ve katılımcılar kendi politikalarını belirleme yetkisini koruyor. Yani bu hedef, her ülkenin ayrı ayrı yüzde 35'e ulaşmak zorunda olduğu bağlayıcı bir kural değil.
COP31 Başkanlığı hedefi 9 Haziran 2026'da Bonn'daki iklim görüşmelerinde duyurdu. Taahhüt metni 21 Eylül'de New York'ta sunuldu, COP31 sırasında da Antalya'da ayrıntılandırıldı.
Destek veren ülke sayısı zirve boyunca arttı. Anadolu Ajansı'nın COP31 Başkanlığı'ndan aktardığına göre 18 Kasım sabahı itibarıyla 75 ülke hedefe desteğini açıkladı. 94 kurum ve kuruluş da girişimi destekliyor.
Uluslararası Enerji Ajansı'na (IEA) göre elektriğin toplam nihai enerji tüketimindeki payı 2000'de yüzde 17 iken 2025'te yüzde 23'e yükseldi. Çeyrek asırda 6 puanlık bir artıştan söz ediyoruz. Hedef ise önümüzdeki yaklaşık on yılda 12 puanlık artış istiyor.
Bağımsız analizler de işin kolay olmadığını gösteriyor. Climate Action Tracker'ın değerlendirmesine göre hedefe ulaşmak için elektrifikasyonun neredeyse dört kat hızlanması gerekiyor. Aynı rapor, yüzde 35'in bir üst sınır olarak değil, asgari hedef olarak görülmesi gerektiğini savunuyor.
Raporun önemli bir uyarısı daha var: elektrifikasyonun iklime faydası, elektriğin temiz kaynaklardan üretilmesine bağlı. Kömürle üretilen elektriğe geçmek, emisyon sorununu yalnızca başka bir yere taşır. Bu nedenle hedefin yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği çalışmalarıyla birlikte ele alınması gerekiyor.
Bu iki kavram sık sık karıştırılıyor. Enerji verimliliği aynı konforu daha az enerjiyle sağlamaktır. Elektrifikasyon ise kullanılan enerjinin türünü değiştirir. Biri “ne kadar” sorusuna, diğeri “hangi enerjiyle” sorusuna cevap verir.
İkisinin kesiştiği en iyi örnek ısı pompasıdır. Isı pompaları ısıyı doğrudan üretmek yerine bir ortamdan diğerine taşıdığı için kullandıkları her birim elektrik karşılığında birkaç kat daha fazla ısı sağlayabiliyor.
Yine de sıralama önemlidir. Yalıtımı zayıf, her yerinden ısı kaçıran bir binaya en verimli sistemi bile kursanız, gereğinden büyük bir cihaza ve yüksek faturaya mahkûm olabilirsiniz. Bu yüzden iyi bir dönüşüm genellikle önce binanın enerji ihtiyacını azaltmakla başlar.
COP31 Başkanı Murat Kurum, ulaşım, sanayi ve binalarda elektrik kullanımının yaygınlaştırılmasını hedeflediklerini belirtiyor. Binalar bu üçlü içinde özel bir yere sahip, çünkü ısıtma, sıcak su ve pişirme için bugün kullanılan teknolojilerin elektrikli alternatifleri zaten piyasada.
IEA verilerine dayanan bir değerlendirmeye göre konutlardaki yakıt tüketiminin yaklaşık yarısı maliyet etkin biçimde elektriğe geçirilebilir.
Binalar tarafındaki bir başka önemli gelişme de Enerji Verimli Binalar için Antalya Mutabakatı. Mutabakat, binaların kullanım aşamasındaki enerji yoğunluğunu 2035'e kadar 2020 seviyesine göre yüzde 25 azaltmayı ve binalarda verimli elektrifikasyonu hızlandırarak 35'e 35 hedefini desteklemeyi amaçlıyor. Yani COP31'de binalar için çizilen yol, verimlilik ve elektrifikasyonu birlikte ele alıyor.
Enerji düşünce kuruluşu Ember'in Türkiye analizine göre elektriğin nihai enerji tüketimindeki payı 1990'da yüzde 10 iken 2024'te yaklaşık yüzde 22'ye çıktı. Aynı dönemde fosil yakıtların payı ise neredeyse hiç değişmedi: yüzde 70,9'dan yüzde 70,4'e.
Sektörlere bakıldığında binalar öne çıkıyor:
Sektör | Elektriğin payı (2024) | Mevcut teknolojilerle teknik potansiyel |
| Binalar | Yaklaşık %32 | %100 |
| Sanayi | Yaklaşık %30 | %58 |
| Ulaşım | %1'in altında | %96 |
Tablodaki potansiyel teknik bir üst sınırı gösteriyor. Bir dönüşümün ekonomik olarak hemen uygulanabilir olduğu anlamına gelmiyor.
Ember, mevcut eğilim sürerse Türkiye'de elektriğin payının 2035'te yüzde 24,4 civarında kalacağını öngörüyor. Konutlarda ısı pompasına geçişin ulusal elektrifikasyon oranına tek başına 11 puan katkı sağlayabileceği de analizin dikkat çeken sonuçlarından.
Politika tarafında ise Enerji Bakanlığı'nın 2040 için yüzde 36 elektrifikasyon hedefi bulunuyor. Burada önemli bir ayrımı yapmak gerekiyor: 35'e 35, küresel ve kolektif bir hedef. Türkiye için ilan edilmiş ayrı bir ulusal yüzde 35 zorunluluğu gibi okunmamalı.
Elektriğin kaynağı da tartışmanın parçası. Ember'in verilerine göre kömür, 2025'te yüzde 34 ile Türkiye'nin en büyük elektrik üretim kaynağıydı. Dolayısıyla elektrifikasyonun gerçek iklim faydası, yenilenebilir üretim, şebeke ve depolama yatırımlarının hızına bağlı olacak.
35'e 35 taahhüdünde Enerji Kimlik Belgesi'ne dair bir madde yok ve hedef, EKB için yeni bir yasal zorunluluk getirmiyor. Bağlantı daha pratik bir noktada kuruluyor: bir binada elektrifikasyon kararı alınacaksa önce o binanın enerji profilini bilmek gerekir.
EKB bu konuda iyi bir başlangıç noktası sunar. Belgede binanın enerji sınıfı, sera gazı salımı, yalıtım özellikleri, ısıtma ve soğutma sistemleri ile yenilenebilir enerji kullanımı gibi bilgiler yer alır. Bu veriler üç soruya ışık tutar:
Şunu da bilmek gerekir: Elektrikli bir sisteme geçmek enerji sınıfını kendiliğinden yükseltmez. Sonucu binanın ısı ihtiyacı, seçilen sistemin verimi ve birincil enerji hesabı birlikte belirler. Bu yüzden karar vermeden önce yetkili bir EKB uzmanıyla senaryoları konuşmak faydalı olur.
Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği de bu açıdan önemli bir kural içeriyor: Binanın yıllık birincil enerji ihtiyacını değiştiren uygulamalardan sonra EKB'nin bir yıl içinde yenilenmesi gerekiyor.
Kombinizi yarın sökmeniz gerekmiyor. Ancak önümüzdeki yıllarda bir yenileme planlıyorsanız şu sırayı izlemek işinizi kolaylaştırır:
Apartman ve sitelerde bu kararların kat malikleriyle birlikte alınması gerekir. Merkezi sistemli bir binada yapılacak dönüşüm, tek bir dairedeki değişiklikten çok daha kapsamlı bir planlama ister.
Elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payını 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarmayı amaçlayan, COP31 Başkanlığı tarafından başlatılan gönüllü bir taahhüttür.
IEA verilerine göre küresel pay yaklaşık yüzde 23'tür. Ember'in analizine göre Türkiye'de bu oran 2024 itibarıyla yaklaşık yüzde 22'dir.
Hayır. Hedef küresel ve kolektif bir taahhüttür. Taahhüt metni, ülkelerin kendi ulusal koşullarına göre farklı yollar izleyebileceğini kabul eder.
Hayır. 35'e 35 taahhüdü bina sahiplerine doğrudan bir cihaz değiştirme yükümlülüğü getirmez.
Hayır. Enerji verimliliği aynı hizmeti daha az enerjiyle almayı, elektrifikasyon ise fosil yakıt kullanımının yerine elektriği koymayı ifade eder. En iyi sonuç genellikle ikisi birlikte uygulandığında alınır.
Yükseltebilir, ancak bu kesin bir sonuç değildir. Binanın yalıtımı, sistemin verimi ve birincil enerji hesabı sonucu birlikte belirler.
Hayır. EKB zorunluluğu Türkiye'de Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği'nden kaynaklanır.
35'e 35 hedefi, enerjiyi nasıl kullandığımıza dair büyük bir değişimin parçası. Bu değişimin küresel rakamları büyük olsa da pratikteki karşılığı oldukça somut: daha iyi yalıtılmış binalar, daha verimli sistemler ve temiz kaynaklardan gelen elektrik.
Binanız için doğru adımı belirlemek istiyorsanız işe mevcut enerji performansını öğrenerek başlayabilirsiniz. Enerji Kimlik Belgesi, bu kararın en sağlam başlangıç noktalarından biridir.
Gizliliğinize Değer Veriyoruz
Tarama deneyiminizi geliştirmek, kişiselleştirilmiş reklamlar ya da içerikler sunmak ve trafiğimizi analiz etmek için çerezleri kullanıyoruz. "Tümünü Kabul Et"e tıklayarak, çerez kullanımımıza izin vermiş olursunuz. Çerez kullanımı hakkında detaylı bilgi almak için Çerez Politikamızı okuyun.
